Opruimen klinkt vaak simpel: je pakt spullen, je sorteert, je ruimt op. Maar als je autisme hebt (of veel kenmerken van ASS of ADHD), werkt het meestal niet zo simpel.
Je brein wil duidelijkheid, voorspelbaarheid en structuur. En juist dat ontbreekt vaak in een rommelige omgeving. Daardoor kan opruimen voelen als een onoverzichtelijke berg zonder beginpunt.
Het gevolg? Je begint wel, maar raakt snel overprikkeld, je ziet alles tegelijk en blokkeert, je blijft hangen in twijfel of je stelt het helemaal uit.
En dat is niet luiheid. Dat is een overbelast systeem.
Voor veel mensen met autisme (en vaak ook ADHD of HSP) is voorspelbaarheid geen voorkeur, maar een basisbehoefte. Je brein wil continu weten: wat je gaat doen, hoe lang het duurt, wat daarna komt en wanneer je mag stoppen (vooral met opruimen). Als je niet op al die vragen een antwoord hebt, kost alles meer energie. Ook iets ‘simpels’ als opruimen voelt dan zwaar of misschien wel chaotisch.
In het geval van opruimen zijn het vaak vooral de volgende dingen die ervoor zorgen dat het zoveel energie kost: geen duidelijke start- of eindpunt, te veel keuzes tegelijk, spullen zonder vaste plek, visuele prikkels die alles tegelijk laten zien of geen concreet plan of stappen zien. Je brein moet dan constant schakelen, beslissen en filteren. En dat is precies waar je energie op leegloopt.
Voorspelbaarheid in opruimen betekent niet dat alles perfect moet zijn. Het betekent dat je brein weet waar het aan toe is. Op die manier raak je minder snel overweldigd van alles wat er komt kijken bij het opruimen.
Door altijd in dezelfde volgorde kun je meer rust creëren in het opruimen. Je brein hoeft niet continu na te denken over wat de volgende stap is met deze volgorde:
Als je jezelf verteld “ik ga opruimen” is dat te vaag en abstract voor je brein. Eigenlijk zeg je daarmee dat je nog steeds geen idee hebt wat je gaat opruimen waardoor de kans groot is dat je helemaal niet begint. Dus maak het zo concreet maar vooral klein mogelijk: niet “ik ga de kast opruimen” maar “ik ga de bovenste plank van de kast opruimen”. Naast dat je bepaalde plekken kan bepalen, kan je natuurlijk ook in categorieën denken. Bijvoorbeeld de post, jurkjes of de pannen in de keuken. Je brein kan dit overzien waardoor je minder kans hebt dat je blokkeert.
De combinatie labels, dozen, vaste plekken en duidelijke indeling is goud voor mensen met autisme. Hierdoor help je je brein sneller beslissen zonder extra denkwerk. Wanneer je dozen in een kast zet kunnen dit transparante dozen zijn zodat je ook snel ziet wat er in ziet. Maar wanneer je de dozen in het zicht zet, kan je dit beter niet doen. De spullen zorgen dan weer voor extra prikkels wat we juist niet willen.
Voor veel neurodivergente breinen is het fijn als je met tijd werkt in plaats van met een taak. Dus bijvoorbeeld 10 minuten opruimen en daarna stoppen – ook als je niet klaar bent. Vooral dat laatste is belangrijk, want met autisme voel je niet altijd (meteen) de signalen dat je moe bent en over je grenzen gaat. Dus door er tijd aan te koppelen voorkom je overprikkeling en uitputting.
Een vaste manier om te beginnen helpt je brein schakelen en maakt opruimen voorspelbaar:
Zo hoef je niet elke keer opnieuw te bedenken hoe je begint en help je je brein om gelijk in de opruimvibes te komen.
Vaak wordt gedacht dat mijn huis perfect opgeruimd is omdat ik opruimcoach ben. Maar het tegendeel is waar: doordat ik autisme heb, loop ik ook tegen verschillende dingen aan. Als ik wat minder energie heb of het te druk heb, wordt ons huis wat rommeliger dan ik wil. Maar op die momenten heb ik niet het overzicht om het gestructureerd aan te pakken dus ben ik als een kip zonder kop overal bezig. Met als resultaat vaak een nog rommeliger huis en nog minder energie.
Gelukkig zie ik nu sneller mijn valkuilen en weet ik hoe ik er mee om moet gaan. Voor mij heeft het vooral geholpen om overbodige spullen weg te doen en met vaste plekken te werken zodat opruimen veel minder energie kost. Momenteel kijk ik dan ook heel anders naar opruimen en ben ik vooral bezig met hoe ik het mezelf zo makkelijk mogelijk kan maken zodat het minder energie kost. Dat is precies wat ik ook anderen leer in mijn werk als opruimcoach.
Dus als je autisme hebt, is opruimen niet een kwestie van “meer discipline”, maar van meer voorspelbaarheid bij het opruimen en duidelijkheid creëren.
Niet harder werken, maar slimmer inrichten.
Niet alles in één keer, maar stap voor stap.
Niet perfect, maar werkbaar voor jouw brein.
Herken jij dit? Dat opruimen vooral chaos in je hoofd veroorzaakt in plaats van rust? Dan ligt de oplossing niet in “meer doen”, maar in een manier van organiseren die voorspelbaar is voor jouw brein.
In deze blog gebruik ik affiliate links. Als jij via zo’n link iets koopt, ontvang ik mogelijk een kleine commissie. Voor jou verandert de prijs niet.
Je hoeft het niet alleen te doen. Met mijn persoonlijke en nuchtere aanpak help ik je van chaos naar een huis dat je energie geeft.
